Kto odpowiada za szkody górnicze? Przedsiębiorca górniczy, SRK, Skarb Państwa
Jednym z pierwszych pytań przy szkodzie górniczej jest to, do kogo właściwie skierować roszczenie. Prawidłowe ustalenie podmiotu odpowiedzialnego ma znaczenie praktyczne, bo zgłoszenie złożone do niewłaściwej jednostki opóźnia sprawę. Poniżej wyjaśniamy, kto i w jakich sytuacjach odpowiada za szkody. Jeśli nie wiesz jeszcze, która eksploatacja dotyczy Twojego adresu, pomocna będzie darmowa mapa.
Zasada: odpowiada przedsiębiorca górniczy
Podstawową zasadą wynikającą z ustawy Prawo geologiczne i górnicze jest to, że za szkodę odpowiada przedsiębiorca górniczy, czyli podmiot prowadzący ruch zakładu górniczego, który wywołał szkodliwe wpływy. W praktyce na Śląsku i w Zagłębiu są to spółki węglowe, takie jak podmioty wydobywające węgiel kamienny, a w Zagłębiu Miedziowym przedsiębiorstwo wydobywające rudy miedzi. To do tego przedsiębiorcy kieruje się zgłoszenie szkody i z nim prowadzi się rozmowy ugodowe.
Zlikwidowane kopalnie: rola SRK
Problem pojawia się, gdy kopalnia, która spowodowała szkodę, została zamknięta. W wielu takich przypadkach obowiązki związane z naprawianiem szkód przejmuje Spółka Restrukturyzacji Kopalń (SRK), która zajmuje się likwidacją zakładów górniczych i zagospodarowaniem majątku po zakończonej eksploatacji. Oznacza to, że mimo zamknięcia kopalni poszkodowany nie zostaje bez adresata roszczenia. Ustalenie, czy daną szkodą zajmuje się SRK, bywa jednak wymaga sprawdzenia historii danego zakładu.
Skarb Państwa jako podmiot odpowiedzialny
W określonych sytuacjach, zwłaszcza gdy nie ma następcy prawnego przedsiębiorcy ani podmiotu, który przejął jego obowiązki, odpowiedzialność może obciążać Skarb Państwa. Dotyczy to przede wszystkim skutków dawnej działalności, gdy pierwotny przedsiębiorca już nie istnieje. Rozstrzygnięcie, kto konkretnie odpowiada, zależy od okoliczności danej sprawy i historii eksploatacji w rejonie.
Dlaczego ustalenie podmiotu bywa trudne
W wielu rejonach przez dziesięciolecia działało kilka zakładów, które z czasem łączono, dzielono lub likwidowano. Wpływy górnicze mogą pochodzić z eksploatacji sprzed wielu lat, a granice terenów górniczych zmieniały się w czasie. Dlatego ważne jest zestawienie informacji o tym, które złoża i które koncesje dotyczą danego adresu. Pomocne są publiczne rejestry, w tym baza MIDAS Państwowego Instytutu Geologicznego, oraz dane o koncesjach.
Następstwo prawne i przejęcie obowiązków
W praktyce przedsiębiorstwa górnicze przechodzą liczne przekształcenia: łączą się, dzielą, zmieniają nazwy lub są przejmowane przez inne podmioty. W takich sytuacjach odpowiedzialność za szkody może przechodzić na następcę prawnego, czyli podmiot, który wstąpił w prawa i obowiązki poprzednika. Oznacza to, że sama zmiana nazwy czy struktury kopalni nie zwalnia z obowiązku naprawienia szkody. Ustalenie, kto jest obecnym następcą prawnym przedsiębiorcy, który prowadził eksploatację w interesującym Cię okresie, bywa jednak wymagające i czasem wymaga sięgnięcia do historii danego zakładu oraz do publicznych rejestrów.
Co, gdy wpływ mogło mieć kilka kopalń
W rejonach o gęstej zabudowie górniczej zdarza się, że na jedną nieruchomość mogła oddziaływać eksploatacja prowadzona przez różne zakłady, czasem w różnym czasie. Rozstrzygnięcie, która eksploatacja wywołała konkretne uszkodzenie, bywa wtedy złożone i opiera się na analizie zasięgu wpływów oraz na opinii specjalisty. Dla poszkodowanego ważne jest, by nie zniechęcać się tą złożonością. Zebranie informacji o złożach i koncesjach dotyczących danego adresu, dostępnych w bazie MIDAS Państwowego Instytutu Geologicznego, jest dobrym punktem wyjścia, a dalsze ustalenia można powierzyć prawnikowi.
Znaczenie okresu powstania szkody
Przy ustalaniu podmiotu odpowiedzialnego duże znaczenie ma to, kiedy powstała szkoda i jaka eksploatacja mogła ją wywołać. Jeśli uszkodzenia wiążą się z bieżącą działalnością, naturalnym adresatem jest przedsiębiorca prowadzący wydobycie. Gdy natomiast skutki pochodzą z eksploatacji dawnej, prowadzonej przez zakład już zlikwidowany, w grę wchodzi podmiot, który przejął jego obowiązki. Dlatego warto odtworzyć, w jakim okresie i w jakim rejonie prowadzono roboty mogące wpłynąć na nieruchomość. Pomocne są w tym publiczne rejestry oraz lokalna wiedza o historii kopalń. Takie ustalenie bywa kluczowe, bo kierowanie roszczenia do niewłaściwego podmiotu opóźnia sprawę i może zbliżać termin przedawnienia.
Jak podejść do sprawy praktycznie
- Ustal, jaka eksploatacja mogła wpłynąć na nieruchomość i w jakim okresie.
- Sprawdź, czy przedsiębiorca nadal działa, czy kopalnia została zlikwidowana.
- Jeśli zakład jest zamknięty, sprawdź, czy sprawą zajmuje się SRK.
- Zachowaj całą korespondencję, bo może się przydać w razie sporu o właściwość.
Gdy już ustalisz podmiot, możesz przejść do zgłoszenia szkody zgodnie z procedurą opisaną w poradniku jak uzyskać odszkodowanie. Jeśli masz wątpliwości, czy nieruchomość leży w zasięgu wpływów, wróć do tekstu o terenie a obszarze górniczym.
Powyższy tekst ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Ustalenie właściwego podmiotu odpowiedzialnego w konkretnej sprawie warto skonsultować z prawnikiem.